การเลือกซื้อเหล็กไม่ถูกต้องอาจส่งผลเสียในระยะยาว การเลือกซื้อเหล็กให้ถูกประเภทการใช้งานจึงไม่เพียงช่วยเรื่องความปลอดภัยต่อผู้อยู่อาศัยและคนทำงานเท่านั้น แต่ยังช่วยลดต้นทุนระยะยาว ลดปัญหาสนิม การแตกร้าว และการซ่อมบำรุงในอนาคตด้วย วิธีเลือกเหล็กแต่ละประเภทมีดังนี้
1. เหล็กเส้นก่อสร้าง(เหล็กเสริมคอนกรีต)
• เหล็กเส้นกลม (Round Bar – RB) — เหล็กเส้นกลมรับแรงดึงได้ปานกลาง ดัดง่าย จึงนิยมใช้ทำ “ปลอก” ที่ต้องดัดเป็นเหลี่ยมเพื่อรัดเหล็กยืน
– ลักษณะ: ผิวเรียบ หน้าตัดเป็นวงกลมเกลี้ยง
– ชั้นคุณภาพ: SR24 ตามมาตรฐาน มอก. 20-2559
– ขนาดที่ใช้บ่อย: เส้นผ่านศูนย์กลาง 6, 9, 12, 15, 19, 25 มม. (เรียกแบบช่างว่า 2 หุน, 3 หุน, 4 หุน ฯลฯ)
– เหมาะกับ: ปลอกเสา ปลอกคาน งานก่อสร้างขนาดเล็ก โครงงานเบา
• เหล็กข้ออ้อย (Deformed Bar – DB) — รับแรงดึงสูงและถ่ายแรงระหว่างเหล็กกับคอนกรีตได้ดีกว่าเส้นกลม
– ลักษณะ: ผิวมีบั้ง/ครีบเป็นปล้องคล้ายต้นอ้อย เพื่อให้ยึดเกาะคอนกรีตได้แน่น
– ชั้นคุณภาพ: SD30, SD40, SD40T, SD50, SD50T ตามมาตรฐาน มอก. 24-2559
– ขนาดที่ใช้บ่อย: 12, 16, 20, 25, 28, 32 มม.
– เหมาะกับ: งานเสา คาน พื้น ฐานราก อาคารสูง สะพาน เขื่อน
2. เหล็กรูปพรรณ (Structural Steel) — ขึ้นรูปเป็นหน้าตัดต่างๆ ใช้ในงานโครงเหล็ก หลังคา และอาคารพาณิชย์ มาตรฐานหลักคือ มอก. 1227-2558 สำหรับเหล็กรูปพรรณรีดร้อน (เช่น SS400, SM400, SM490) มอก. 1228-2561 สำหรับเหล็กรูปพรรณขึ้นรูปเย็น ซึ่งเป็นมาตรฐานบังคับ และ มอก. 107-2561 สำหรับท่อเหล็กกล้าคาร์บอน
– เหล็กกล่อง (Square/Rectangular Tube): สี่เหลี่ยมจัตุรัสและสี่เหลี่ยมผืนผ้า กลวง น้ำหนักเบา ใช้ทำเสา ระเบียง โครงหลังคา รั้ว
– เหล็กตัวซี (Light Lip Channel): หน้าตัดรูปตัว C นิยมใช้แปหลังคา จันทัน
– เหล็กไอบีม / เหล็กเอชบีม (I-Beam / H-Beam): หน้าตัดรูปตัว I และ H รับแรงสูง ใช้ทำเสา–คานหลักของโรงงานและอาคารโครงเหล็ก
– เหล็กฉาก (Angle Bar): หน้าตัดรูปตัว L ใช้ในงานโครงเสริม นั่งร้าน ขาเสา
– เหล็กท่อกลมดำ/ท่อกัลวาไนซ์: งานเสาเบา รั้ว ราวกันตก งานประปา
3. เหล็กแผ่น (Steel Plate)
– เหล็กแผ่นรีดร้อน (Hot Rolled): ผิวหยาบ หนา แข็งแรง ใช้ทำผนังถัง โครงเครื่องจักร
– เหล็กแผ่นรีดเย็น (Cold Rolled): ผิวเรียบ บาง ตัดแต่งง่าย ใช้ทำหลังคา ฝ้าเพดาน ตัวถัง
– เหล็กแผ่นเกรดพิเศษ SM490YA: เกรดสูงตามมาตรฐาน JIS รับแรงดึงสูงกว่า SS400 ทั่วไป เหมาะกับโครงสร้างหนัก
– เหล็กแผ่นลาย (Checkered Plate): ลายตีนเป็ด/ตีนไก่ ใช้ปูพื้นกันลื่น ทางเดิน บันได
4. ตะแกรงไวร์เมช (Wire Mesh)
ลวดเหล็กเชื่อมเป็นตารางสำเร็จ ใช้แทนการผูกเหล็กในงาน พื้นถนน พื้นโรงจอดรถ พื้นโรงงาน ลดเวลาก่อสร้างและประหยัดแรงงานได้มาก
วิธีเลือกใช้ตามประเภทงาน
• บ้านพักอาศัยชั้นเดียวถึง 2 ชั้น
– เหล็กเส้นกลม RB6, RB9 (SR24) — ทำปลอกเสา ปลอกคาน
– เหล็กข้ออ้อย DB12, DB16 (SD40 หรือ SD40T) — เหล็กยืนของเสา–คาน–พื้น
– ไวร์เมช 4 มม. ตา 20×20 — เทพื้นโรงจอดรถ พื้นชั้นล่าง
– เหล็กกล่อง 2″x4″ หนา 2.3 มม. — โครงรั้ว โครงระเบียงเบา
• อาคารพาณิชย์ / ตึกแถว / โกดังเหล็ก
– เหล็กข้ออ้อย DB16, DB20 (SD40T) — เหล็กยืนหลัก
– เหล็กเอชบีม / ไอบีม (มอก. 1227) — เสา–คานโครงสร้างหลักในบ้านโครงเหล็ก
– เหล็กตัวซี C100x50, C125x50 — แปหลังคาและจันทัน
– เหล็กแผ่นเช็คเกอร์ (ลายตีนเป็ด) — ปูพื้นทางเดินบนชั้น ช่วยกันลื่นได้ดี
• อาคารสูง คอนโด สะพาน
– เหล็กข้ออ้อย DB20, DB25, DB28, DB32 เกรด SD50 / SD50T — ลดปริมาณเหล็กที่ใช้และประหยัดคอนกรีตในแบบหล่อ
– เหล็กแผ่นเกรดพิเศษ SM490YA (JIS) — จุดที่ต้องการแรงดึงและการเชื่อมที่เสถียร
• งานต่อเติม / ตกแต่ง / รั้ว / กันสาด
– เหล็กกล่อง เหล็กฉาก เหล็กตัวซี — น้ำหนักเบา ติดตั้งเร็ว ราคาคุมได้
– เหล็กกัลวาไนซ์ (ชุบสังกะสี) — ใช้กลางแจ้ง ทนฝน ทนแดด อายุงาน 10 ปีขึ้นไป
สิ่งที่ควรเช็คก่อนซื้อเหล็ก
1. ตัวอักษรนูนบนเหล็ก — ประกอบไปด้วย ยี่ห้อ/ตราสินค้า → ขนาด (เช่น 12, 16) → ชั้นคุณภาพ (SD40, SD40T, SD50) → เครื่องหมาย มอก.
2. น้ำหนักและขนาดเต็มเส้น — น้ำหนักจริงเทียบกับน้ำหนักตามมาตรฐาน (เช่น DB12 ยาว 10 ม. ควรหนัก ≈ 8.88 กก.) ถ้าหายเกิน 5% เป็นเหล็กเบา
3. ผิวและรูปทรงถูกต้อง — ผิวต้องไม่มีรอยปริ แตกร้าว สนิมขุม รอยแหว่ง บั้งของเหล็กข้ออ้อยต้องคมและสม่ำเสมอ
4. ความยาวมาตรฐาน — เส้นมาตรฐานมีความยาว 10 ม. หรือ 12 ม. เหล็กรูปพรรณส่วนใหญ่ 6 ม.
5. ใบรับรอง — ใบทดสอบ (Mill Certificate) สำหรับงานโครงการขนาดใหญ่ ขอจากผู้ขายเพื่อยืนยันค่ากำลังรับแรงดึง (Yield/Ultimate Strength) และการยืดตัว หรือใบอนุญาต มอก.ของผู้ผลิตนั้นๆ และสามารถตรวจสอบได้ในเว็บไซด์ สมอ. (tisi.go.th)
การเลือกเหล็กไม่ใช่แค่เรื่องของราคา แต่คือการลงทุนเพื่อความปลอดภัยและอายุการใช้งานที่ยาวนานในอนาคต แต่หากยังไม่แน่ใจว่างานของคุณควรใช้เหล็กแบบไหน ขนาดเท่าไร สามารถขอคำแนะนำได้ทางแอดไลน์ @metalmate
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ไม่ได้ เพราะออกแบบมาคนละหน้าที่ เหล็กเส้นกลมรับแรงต่ำและยึดคอนกรีตน้อย ใช้กับงานปลอกหรืองานเสริมเบา ส่วนเหล็กข้ออ้อยรับแรงสูงและยึดเกาะคอนกรีตได้ดีกว่า ใช้เป็นเหล็กยืนในเสา คาน พื้น
ส่วนใหญ่ SD40 หรือ SD40T หนา 12 และ 16 มม. ก็เพียงพอ สำหรับบ้านพัก 1–2 ชั้นทั่วไป แต่ต้องอ้างอิงตามแบบที่วิศวกรคำนวณให้เสมอ ไม่ควรลดเกรดเอง
แรงดึงเท่ากัน ต่างที่กรรมวิธีการผลิต SD40 เป็นการขึ้นรีดร้อนปกติ แต่ SD40T ผ่านกรรมวิธีความร้อน Tempcore ทำให้ผิวเหล็กด้านนอกแข็ง และมีคาร์บอนน้อยกว่า
ตามต้นทุนวัตถุดิบ (เศษเหล็ก หรือ บิลเลต) ค่าพลังงาน ค่าขนส่งระหว่างประเทศ และอัตราแลกเปลี่ยน จึงควรเช็คราคาก่อนสั่งซื้อทุกครั้งโดยเฉพาะงานโครงการ
สร้างบัญชีสำหรับเช็คราคาและสั่งซื้อเหล็ก
